Stoi na boisku. Piłka przy nodze. Ma przestrzeń, żeby ruszyć, podać, zaryzykować.
Ale zamiast tego wybiera najbezpieczniejsze rozwiązanie.
Z boku słyszy:
„Nie bój się!”
„Graj odważniej!”
„Musisz bardziej w siebie wierzyć!”
Tylko skąd właściwie wiemy, czego on się boi?
Może wcale nie utraty piłki.
Może tego, co wydarzy się później.
Może spojrzenia trenera. Komentarza kolegów. Rozczarowania rodzica.
A może tego cichego głosu w swojej głowie, który po każdym błędzie przypomina mu: „Znowu zawaliłeś”.
Bo czasami to nie błąd jest dla młodego zawodnika najtrudniejszy. Najtrudniejsze jest znaczenie, jakie mu nadaje.
Każdy zawodnik nosi na boisko niewidzialny plecak
Nie widać go pod koszulką. Nie przeszkadza podczas rozgrzewki. Nie da się go zważyć ani sprawdzić, czy jest dobrze dopasowany.
A jednak potrafi być bardzo ciężki.
W tym plecaku młody człowiek może nosić przekonania, które zbierał przez lata.
„Jeśli popełnię błąd, trener przestanie mi ufać”.
„Jeśli zagram słabo, tata będzie rozczarowany”.
„Jeśli stracę piłkę, koledzy będą mieli do mnie pretensje”.
„Muszę być dobry, żeby zasługiwać na swoje miejsce w drużynie”.
Nie zawsze ktoś powiedział mu to wprost.
Czasem wystarczyły powtarzające się reakcje. Ton głosu. Mina po nieudanym meczu. Rozmowa, w której więcej miejsca zajmowały błędy niż wysiłek.
Czasem to również jego własna interpretacja wydarzeń.
I kiedy taki zawodnik wychodzi na boisko, nie mierzy się już wyłącznie z przeciwnikiem.
Mierzy się również z tym wszystkim, co nosi w swoim plecaku.
A im cięższy plecak, tym trudniej swobodnie biegać.
Dlaczego „Nie bój się!” nie zawsze pomaga?
Wyobraź sobie, że stoisz na krawędzi wysokiego mostu.
Boisz się spojrzeć w dół.
A ktoś obok mówi:
„No przecież nie ma się czego bać!”
Czy Twój strach właśnie zniknął?
Prawdopodobnie nie.
Bo samo zapewnienie, że nie ma powodu do lęku, nie zmienia automatycznie tego, jak postrzegasz sytuację.
Podobnie jest z młodym sportowcem.
Jeśli naprawdę wierzy, że jeden błąd może kosztować go utratę zaufania trenera, miejsca w składzie albo akceptacji otoczenia, to słowa „Graj odważnie” mogą nie wystarczyć.
Dla nas to tylko nieudane podanie.
Dla niego być może kolejny dowód, że nie jest wystarczająco dobry.
A przecież trudno podejmować odważne decyzje, kiedy każda z nich wydaje się testem własnej wartości.
Dlatego w pracy z młodymi zawodnikami nie chcę zatrzymywać się na stwierdzeniu:
„Boi się popełniać błędy”.
Interesuje mnie, co ten błąd dla niego oznacza.
Czego obawia się najbardziej?
Co myśli o sobie, kiedy coś mu nie wychodzi?
Co, jego zdaniem, pomyślą wtedy inni?
Bo dopiero kiedy zaczynamy rozumieć źródło lęku, możemy szukać sposobów, które rzeczywiście pomogą młodemu człowiekowi.
A jeśli największa presja wcale nie pochodzi z trybun?
Jako mama młodych sportowców wiem, jak łatwo patrzeć na sytuację z własnej perspektywy.
My widzimy dziecko, które niepotrzebnie się denerwuje.
Które po jednej stracie przestaje podejmować ryzyko.
Które przed ważnym meczem mówi, że boli je brzuch.
Chcemy pomóc. Uspokoić. Dodać odwagi.
I często robimy to z najlepszymi intencjami.
Ale czasami, zanim spróbujemy zmienić reakcję dziecka, warto sprawdzić, jak ono samo rozumie to, co się dzieje.
Bo może presja wcale nie wynika z tego, że ktoś od niego zbyt wiele wymaga.
Może ono samo stawia sobie wymagania, którym trudno sprostać.
Może nie potrzebuje kolejnego zapewnienia, że jest świetnym zawodnikiem.
Może potrzebuje odkryć, że nawet jeśli nie zagra świetnie, nadal jest wartościowym człowiekiem.
I że nie musi zasługiwać na akceptację każdym kolejnym występem.
Jak pomóc dziecku rozpakować ten plecak?
Nie musisz być trenerem mentalnym, żeby zacząć dostrzegać, co kryje się za sportowymi emocjami Twojego dziecka.
Możesz zacząć od jednej rzeczy.
Od ciekawości zamiast gotowej odpowiedzi.
Wyobraź sobie, że po meczu Twoje dziecko mówi:
„Nie chciałem stracić piłki, dlatego jej nie prowadziłem”.
Możesz odpowiedzieć:
„Nie możesz się tak bać. Musisz próbować”.
Ale możesz też zapytać:
„A co najgorszego mogłoby się stać, gdybyś ją stracił?”
I posłuchać.
Może usłyszysz:
„Trener by się zdenerwował”.
Wtedy możesz zapytać:
„A co by to dla Ciebie oznaczało?”
Może odpowiedzieć:
„Że jestem słaby”.
I nagle okazuje się, że wcale nie rozmawiacie już o piłce.
Rozmawiacie o tym, jak młody człowiek postrzega samego siebie.
To oczywiście tylko przykład. Nie każde dziecko boi się oceny i nie za każdym lękiem kryje się niskie poczucie własnej wartości.
Dlatego tak ważne jest, żeby nie zakładać z góry, co dziecko czuje.
Naszym zadaniem nie jest odgadnięcie zawartości jego plecaka. Naszym zadaniem jest stworzenie przestrzeni, w której będzie mogło samo nam ją pokazać.
A kiedy już to zrobi?
Nie musimy natychmiast przekonywać go, że nie ma racji.
Możemy pomóc mu zobaczyć inną perspektywę.
„Czy jeden błąd naprawdę oznacza, że jesteś słabym zawodnikiem?”
„Czy pamiętasz sytuację, kiedy coś Ci nie wyszło, a mimo to poradziłeś sobie dalej?”
„Co mógłbyś powiedzieć koledze, który popełnił dokładnie taki sam błąd?”
Takie pytania nie mają służyć wymuszeniu pozytywnej odpowiedzi.
Mają pomóc dziecku zacząć przyglądać się własnym przekonaniom, zamiast automatycznie uznawać je za prawdę.
Nie chodzi o to, żeby dziecko przestało się bać
Chciałabym, żebyśmy jako rodzice pamiętali o jeszcze jednej rzeczy.
Odważny zawodnik to nie zawsze ten, który nie odczuwa strachu.
Czasami to ten, który potrafi podjąć decyzję, mimo że się boi.
Który po błędzie wraca do gry, nawet jeśli przez chwilę czuje rozczarowanie.
Który stopniowo uczy się oddzielać to, co zrobił, od tego, kim jest.
I właśnie dlatego trening mentalny nie powinien polegać wyłącznie na uczeniu młodych ludzi, jak szybko pozbywać się trudnych emocji.
Bo emocje są częścią sportu.
Nie musimy ich wszystkich usuwać.
Warto natomiast uczyć młodych zawodników rozumieć je, regulować i działać również wtedy, kiedy nie czują się całkowicie pewnie.
To umiejętności, które przydadzą im się nie tylko podczas meczu.
Przydadzą się także wtedy, kiedy przyjdzie im zmierzyć się z niepowodzeniem w szkole, trudną decyzją, krytyką czy wyzwaniami dorosłego życia.
Może więc zamiast dodawać odwagi, najpierw zdejmijmy trochę ciężaru?
Nie zawsze jesteśmy w stanie sprawić, że nasze dziecko przestanie bać się błędu.
Nie możemy obiecać mu, że trener nigdy się nie zdenerwuje, koledzy nigdy niczego nie skomentują, a każdy mecz zakończy się sukcesem.
Ale możemy pomóc mu zrozumieć, że błąd nie jest wyrokiem.
Że nieudane zagranie nie przekreśla jego umiejętności.
Że jeden słabszy mecz nie definiuje tego, jakim jest sportowcem.
I przede wszystkim, że jego wartość nie zmienia się wraz z wynikiem na tablicy.
Bo być może wtedy, kiedy następnym razem stanie na boisku z piłką przy nodze, nadal poczuje strach.
Ale ten strach nie będzie musiał decydować za niego.
Może więc następnym razem, kiedy zobaczymy, że nasze dziecko boi się popełnić błąd, zamiast pytać: „Jak sprawić, żeby przestało się bać?”, zapytajmy:
„Co tak ciężkiego niesie ze sobą na boisko, że boi się zrobić kolejny krok?”



